محمدمهدی طهرانچی

شهید محمدمهدی طهرانچی

شهید دکتر محمدمهدی طهرانچی

تولد و پیشینه خانوادگی

در یکی از گرم‌ترین روزهای تابستان تهران، در چهاردهمین روز از تیرماه سال ۱۳۴۴، در محله تاریخی پامنار که از دیرباز مرکز تجمع علماء و فرهیختگان بوده است، کودکی متولد شد که سال‌ها بعد به یکی از ستون‌های علمی کشور تبدیل گردید. خانواده طهرانچی از آن دست خانواده‌هایی بودند که دیانت و تعهد اجتماعی در خونشان جاری بود. پدر بزرگوارشان از کسبه خوشنام و متدین بازار تهران بود که مغازه کوچکش در بازار بزرگ تهران، نه تنها محل کسب روزی حلال، که محفلی برای بحث‌های دینی و انقلابی نیز به شمار می‌رفت. مادر گرامیشان نیز از سلاله پاک خانواده‌های مذهبی جنوب شهر تهران بود که در تربیت فرزندانش نهایت دقت و وسواس را به کار می‌بست.

دوران کودکی و نوجوانی

سال‌های ابتدایی تحصیل را در دبستان "عنصری" گذراند که از مدارس قدیمی و معتبر پایتخت محسوب می‌شد. معلمانش همواره از هوش سرشار و پشتکار مثال‌زدنی او در یادگیری درس‌ها سخن می‌گفتند. وقتی به دبیرستان معروف "دکتر هشترودی" وارد شد، استعدادهای درخشانش بیش از پیش شکوفا گردید. در آنجا بود که تحت تأثیر تدریس استادان برجسته‌ای چون دکتر احمدی، عشق به فیزیک در وجودش ریشه دواند. همکلاسی‌هایش به یاد دارند که چگونه در زنگ‌های تفریح نیز کتاب به دست، به مطالعه عمیق فیزیک می‌پرداخت و سوالات چالش‌برانگیزی را مطرح می‌کرد که گاه حتی معلمان را به تفکر وامی‌داشت.

تحصیلات و جایگاه علمی

پس از پایان موفقیت‌آمیز دوره دبیرستان، در سال ۱۳۶۷ با رتبه ممتاز در رشته فیزیک دانشگاه شهید بهشتی پذیرفته شد. دوران کارشناسی برای او فرصتی بود تا هم پایه‌های علمی خود را تقویت کند و هم در فعالیت‌های انجمن‌های علمی دانشگاه حضور فعال داشته باشد. پایان‌نامه کارشناسی ارشدش در زمینه خواص مغناطیسی مواد، تحسین بسیاری از استادان را برانگیخت و راه را برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری هموار ساخت. سال ۱۳۷۶ با دفاع از رساله دکتری خود در مؤسسه معتبر فیزیک و فناوری مسکو (MIPT) که از برجسته‌ترین مراکز علمی جهان محسوب می‌شود، با درجه عالی فارغ‌التحصیل گردید.

فعالیت‌های پژوهشی و مقالات علمی

حضور در مرکز بین‌المللی فیزیک نظری عبدالسلام (ICTP) در ایتالیا، پنجره‌ای به جهان علم برای او گشود. در این مرکز معتبر که محل تلاقی برجسته‌ترین فیزیکدانان جهان بود، توانست ارتباطات علمی ارزشمندی برقرار کند. حاصل سال‌ها تلاش بی‌وقفه علمی او انتشار ۱۵۹ مقاله در معتبرترین مجلات ISI/Scopus بود که بیش از ۳۴۰۰ بار مورد استناد پژوهشگران سراسر جهان قرار گرفت. شاخص h-index 29 او که برای جامعه علمی ایران رقم بسیار قابل توجهی محسوب می‌شد، گواهی بر عمق و تأثیرگذاری پژوهش‌هایش بود.

تألیفات و اختراعات

کتاب "پژوهش وضع موجود، طراحی وضع مطلوب" که در سال ۱۳۸۸ منتشر شد، به سرعت به یکی از منابع اصلی درسی در بسیاری از دانشگاه‌های کشور تبدیل گردید. اختراعات ثبت‌شده او از جمله دستگاه اندازه‌گیری خواص مغناطیسی نانومواد، تحولی در پژوهش‌های آزمایشگاهی این حوزه ایجاد کرد. سیستم کنترل لیزرهای پزشکی او نیز در بسیاری از مراکز درمانی کشور مورد استفاده قرار گرفت و گام مهمی در بومی‌سازی این فناوری پیشرفته بود.

جوایز و افتخارات

دریافت عنوان استاد نمونه کشوری در سال ۱۳۸۹، تنها یکی از ده‌ها تقدیر و تشویقی بود که در طول سال‌های فعالیت علمی‌اش دریافت نمود. نشان درجه یک علمی که در سال ۱۳۹۹ از دست رئیس‌جمهور وقت دریافت کرد، نشان از جایگاه رفیع علمی او در سطح ملی داشت. عضویت پیوسته در فرهنگستان علوم ایران نیز گواه دیگری بر عمق دانش و تأثیرگذاری علمی او در جامعه دانشگاهی کشور بود.

سوابق مدیریتی

دوران ریاست او بر دانشگاه شهید بهشتی از سال ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۵، دوران تحولات بزرگ این دانشگاه بود. در این مدت، رتبه جهانی دانشگاه از جایگاه ۸۰۰ به زیر ۵۰۰ ارتقا یافت و ۵ پژوهشکده جدید در حوزه‌های نوین علمی تأسیس گردید. وقتی در سال ۱۳۹۷ مسئولیت ریاست دانشگاه آزاد اسلامی را بر عهده گرفت، تحولات ساختاری عمیقی در این دانشگاه بزرگ کشور ایجاد کرد که از جمله می‌توان به اجرای موفقیت‌آمیز طرح پایش اشاره نمود.

نقش در دانشگاه آزاد اسلامی

راه‌اندازی ۲۰ مرکز رشد فناوری در واحدهای مختلف دانشگاه آزاد، گامی بلند در جهت ارتباط هرچه بیشتر دانشگاه با صنعت بود. افزایش درآمدهای غیرشهریه‌ای به ۴۰٪ کل درآمدهای دانشگاه، نشان از موفقیت او در مدیریت مالی این نهاد بزرگ آموزشی داشت. تأسیس اولین شهرک فناوری دانشگاهی کشور، آرزوی دیرینه او بود که در دوران مسئولیتش محقق گردید.

شهادت

بامداد جمعه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، زمانی که اکثر مردم تهران در خواب بودند، صدای انفجار مهیبی آرامش پایتخت را درهم شکست. منزل مسکونی این دانشمند برجسته هدف حمله موشکی ناجوانمردانه رژیم صهیونیستی قرار گرفته بود. در این حادثه ناگوار، علاوه بر دکتر طهرانچی و همسر فداکارش، چهار تن از محافظان وفادار نیز به فیض شهادت نائل آمدند. پیام تاریخی مقام معظم رهبری در همان روز، این واقعه را به نقطه عطفی در تاریخ علمی و مقاومتی کشور تبدیل کرد

سخن پایانی: تلفیق علم و معنویت؛ میراث ماندگار شهید طهرانچی

شهید دکتر محمدمهدی طهرانچی نماد بارزی از ترکیب متعالی علم و ایمان بود که توانست با رویکردی نوین، الگویی بی‌بدیل از مدیریت علمیِ ارزش‌محور را به جامعه دانشگاهی ارائه دهد. مسیر زندگی پربار او گواهی می‌دهد که پیشرفت واقعی علمی تنها زمانی تحقق می‌یابد که در بستر هویت دینی و فرهنگی جامعه ریشه بدواند.

میراث فکری و عملی:

۱. دانشگاه به مثابه کانون تمدن‌سازی:

·        باور عمیق به رسالت دانشگاه در تولید علم نافع همراه با حفظ ارزش‌های اسلامی-ایرانی

·        تأکید بر پژوهش‌های مسئله‌محور برای حل چالش‌های واقعی کشور

۲. الگوی مدیریتی ترکیبی:

·        تلفیق کارآمدی علمی با اخلاق حرفه‌ای

·        ایجاد توازن بین پیشرفت‌های فناورانه و عدالت آموزشی

۳. مکتب علمیِ مسئولیت‌پذیر:

·        پرورش نسل جدیدی از دانشمندان متعهد و اثرگذار

·        تأسیس نظام موضوع‌محور در پژوهش‌های دانشگاهی

درس‌های ماندگار:

·        "علمی ارزشمند است که همپای پیشرفت مادی، رشد معنوی جامعه را نیز تضمین کند."

·        "استقلال علمی پیش‌نیاز هرگونه توسعه پایدار است."

·        "دانشگاه باید پاسخگوی نیازهای ملی باشد، نه تقلیدکننده صرف الگوهای وارداتی."

مسئولیت تاریخی ما:

امروز ادای دین به این شهید بزرگ تنها با گفتار و مراسم محقق نمی‌شود، بلکه مستلزم:

·        تداوم راه علمی او با همان جهادگرایی و دقت علمی

·        حفظ و توسعه دستاوردهای دانشگاهیِ برآمده از مکتب فکری او

·        انتقال این میراث به نسل‌های آینده از طریق تاریخ‌نگاری علمی و الگوسازی عملی

یادش گرامی و راهش پررهرو باد!

"به یقین، خداوند کردار نیکوکاران را ضایع نمی‌کند." (سوره توبه، آیه ۱۲۰)