عبدالحمید مینوچهر
شهید دانشمند دکتر عبدالحمید مینوچهر (۱۳۴۱ تهران _ ۱۴۰۴ تهران) از دانشمند هسته ای بود که در شامگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، منزل مسکونی او در منطقه ستارخان تهران مورد حمله تروریستی قرار گرفت و ایشان به همراه همسرشان به شهادت رسیدند.
زندگی نامه
دکتر عبدالحمید مینوچهر در ۱۶ خرداد ۱۳۴۱ در تهران متولد شد. خانواده او از نظر فرهنگی و مذهبی، محیطی پویا و آگاه داشتند که در شکلگیری شخصیت علمی و انقلابی او تأثیرگذار بود.. در خانوادهای رشد کرد که ارزشهای انقلابی و علمی به صورت توأمان نهادینه شده بود. محیط خانوادگی او آمیخته با مطالعه و تفکر بود و این امر مسیر آینده او را مشخص کرد.
از کودکی به ریاضیات و فیزیک علاقهمند بود و همیشه در حل مسائل پیچیده ریاضی پیشتاز بود. در دوران دبیرستان، توانایی خاصی در درک مفاهیم فیزیک هستهای از خود نشان داد که موجب شگفتی اساتیدش شد. کتابخانه شخصی او در نوجوانی مملو از کتابهای علمی و داستانهای مربوط به کشفیات بزرگ بود. این اشتیاق او را به سمت رشتههای مهندسی سوق داد و پایههای آینده علمیاش را بنا نهاد.
برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری، با وجود تمام دشواریهای زندگی در خارج از کشور، راهی دانشگاه مسکو شد. دوران تحصیل در روسیه برای او همراه با چالشهای فراوانی بود، اما هرگز از تلاش دست برنداشت. در رشته مهندسی هستهای با گرایش فیزیک راکتور تخصص گرفت و در این زمینه به درجات عالی علمی دست یافت. تحصیل در یکی از مراکز علمی معتبر جهان، او را با آخرین پیشرفتهای فناوری هستهای آشنا کرد و شبکهای از ارتباطات علمی ارزشمند برایش ساخت. پایاننامه دکترای او در زمینه طراحی پیشرفته راکتورها، مورد تحسین اساتید بینالمللی قرار گرفت.
پس از اخذ مدرک دکترا، با وجود پیشنهادهای کاری متعدد از دانشگاههای خارجی، بدون تردید به ایران بازگشت. در دانشگاه شهید بهشتی به عنوان عضو هیئت علمی مشغول به کار شد و از همان ابتدا تفاوت رویکردش در تدریس مشهود بود. کلاسهای او به دلیل عمق علمی و ارتباط مؤثر با دانشجویان، همواره مورد استقبال قرار میگرفت. روش تدریس او ترکیبی از دانش نظری عمیق و کاربردهای عملی بود که برای دانشجویان بسیار جذاب بود. مسئولان دانشگاه به سرعت به تواناییهای مدیریتی او پی بردند و مسئولیتهای مهمی به او سپردند. همکارانش معتقد بودند که حضور او در دانشگاه، سطح علمی دانشکده مهندسی هستهای را ارتقای چشمگیری داد.
همسر فداکار او، دکتر مریم حجاری دوآبسری، نیز از اساتید برجسته دانشگاه بود که در همان حمله تروریستی به شهادت رسید.
فعالیت ها
تخصصهای علمی و حوزههای پژوهشی
در زمینه فیزیک راکتور به عنوان یکی از برجستهترین متخصصان کشور شناخته میشد و نظریاتش در مجامع علمی مورد توجه بود. شبیهسازی هستهای از دیگر حوزههای تخصصی او بود که مقالات متعددی در این زمینه منتشر کرد. طراحی سوختهای پیشرفته هستهای از جمله پروژههای محوری بود که سالها روی آن کار کرد و به نتایج ارزشمندی دست یافت. بهبود ایمنی و بهرهوری نیروگاههای هستهای دغدغه همیشگی او بود و در این زمینه نوآوریهای مهمی ارائه داد. تحقیقات او در زمینه راکتورهای نسل جدید، ایران را در جمع کشورهای پیشرفته در این حوزه قرار داد.
مسئولیتهای اجرایی و دانشگاهی
در جایگاه رئیس دانشکده مهندسی هستهای دانشگاه شهید بهشتی (از سال ۱۴۰۱) تحولات چشمگیری در برنامههای آموزشی ایجاد کرد. به عنوان سردبیر فصلنامه فناوری و انرژی هستهای، سطح علمی مقالات را به استانداردهای بینالمللی ارتقا داد. در هیئت علمی دانشگاه، همواره به عنوان چهرهای تاثیرگذار در تصمیمگیریهای کلان علمی حضور داشت. به عنوان استاد راهنمای دهها پایاننامه تحصیلات تکمیلی، نسلی از متخصصان هستهای را تربیت کرد. در شوراهای تخصصی وزارت علوم، نمایندهای شجاع و دلسوز برای پیشرفت علمی کشور بود. در کمیسیونهای برنامهریزی درسی، رویکردهای نوینی برای آموزش مهندسی هستهای ارائه داد.
نقش در تربیت نیروهای متخصص
با مدیریت خردمندانه او، دانشکده مهندسی هستهای به یکی از قطبهای آموزشی و پژوهشی کشور تبدیل شد. روشهای نوین تدریس او، دانشجویان را به پژوهشهای کاربردی ترغیب میکرد. برای هر دانشجو به صورت فردی برنامهریزی میکرد و استعدادهایشان را شکوفا میساخت. بسیاری از دانشجویان او امروز در صنعت هستهای ایران نقشآفرینی میکنند و راهش را ادامه میدهند. کارگاههای عملی او، پیوندی مستحکم بین دانشگاه و صنعت ایجاد کرده بود. همیشه بر این تاکید داشت که دانشجویان علاوه بر علم، باید متعهد و میهنپرست باشند.
پژوهشهای برجسته و مقالات علمی
- تحلیل عددی رفتار ترمومکانیکی میله سوخت(منتشر شده در مجله علوم و فنون هستهای، ۱۴۰۰)
- بررسی اثر نانوذرات سیلیکون کربید بر خواص مکانیکی رزین اپوکسی (۱۳۹۸)
- مطالعه ایمنی ذاتی رآکتورهای نسل چهارم (۱۳۹۴)
موضعگیریهای سیاسی و علمی
در سال ۱۳۸۲، با شجاعتی کمنظیر از پذیرش پروتکل الحاقی آژانس بینالمللی انرژی اتمی انتقاد کرد. در مصاحبههایش با صراحت میگفت این پروتکل تهدیدی برای حاکمیت ملی است و نباید پذیرفته شود. معتقد بود دشمنان با این بهانهتراشیها میخواهند راه پیشرفت علمی ایران را مسدود کنند. تحلیلهای علمی او از پیامدهای پذیرش این پروتکل، بسیاری از تصمیمگیران را تحت تأثیر قرار داد. در محافل علمی داخلی و بینالمللی، از حقوق علمی ایران با استدلالهای محکم دفاع میکرد.
افتخارات و نشانهای علمی
- عنوان استاد نمونه کشوری را به پاس سالها تدریس و پژوهش ممتاز دریافت کرد.
- نشان درجه یک علمی از رئیسجمهور
- جایزه علامه طباطبایی برای کتاب برتر دانشگاهی
نقش در پروژههای راهبردی هستهای
- در توسعه فناوریهای بومی هستهای، از جمله طراحی سوخت پیشرفته، نقش محوری داشت.
- پروژه شبیهسازی راکتورها تحت مدیریت او به نتایج درخشانی رسید.
- در کمیتههای تخصصی انرژی هستهای، تحلیلهای دقیق و راهبردی ارائه میداد.
مخالفت با تحریمها و فشارهای بینالمللی
به شدت معتقد بود تحریمها نباید مانع پیشرفت علمی ایران شود و این چالشها را قابل حل میدانست. در گفتوگوهای خود هشدار میداد که پذیرش فشارهای خارجی، راه را برای دخالتهای بیشتر باز میکند. تحلیلهای او از تحریمها، مبتنی بر دانش عمیق از روابط بینالملل و فناوری بود. در مجامع علمی بینالمللی، با استدلالهای محکم از حقوق ایران دفاع میکرد. به دانشجویانش میآموخت که تحریمها را باید به فرصتی برای پیشرفت تبدیل کرد.
شهادت
در شامگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، منزل مسکونی او در منطقه ستارخان تهران مورد حمله تروریستی قرار گرفت. این حمله همزمان با شهادت پنج دانشمند دیگر هستهای انجام شد و ضایعهای جبرانناپذیر برای کشور بود. شهادت او در حالی رخ داد که مشغول مطالعه آخرین تحقیقات علمی بود و تا آخرین لحظه به کار علمی مشغول بود. همسر فداکارش نیز در همین حادثه به شهادت رسید و این خانواده علمی را داغدار کرد.
وصیتنامه
«اگر روزی به شهادت رسیدم، بدانید که راهم را ادامه دادهاید. ایران هرگز در برابر زورگوییها تسلیم نخواهد شد. به علم بیندیشید، برای ایران بکوشید و بدانید که پیروزی نهایی از آن ملت ایران است