فریدون عباسی
شهید دانشمند دکتر فریدون عباسی دوانی
تولد و خاندان
شهید دکتر فریدون عباسی دوانی در ۱۷ شهریور ۱۳۳۷ در محله "بریم" آبادان در خانوادهای متدین و انقلابی متولد شد. اصالت خانوادگی او به روستای دوان در شهرستان کازرون استان فارس بازمیگشت. پدرش مرحوم سید حسین عباسی، از کارمندان فنی شرکت نفت آبادان بود که با وجود موقعیت شغلی مناسب، همواره زندگی ساده و زاهدانهای داشت. مادرش خانم زهرا سادات موسوی، زنی پارسا و اهل قرآن بود که در تربیت دینی فرزندان نقش اساسی ایفا میکرد. فریدون سومین فرزند از پنج فرزند خانواده بود و در محیطی آکنده از معنویت و انقلابیگری رشد یافت. محله بریم آبادان در آن سالها مرکز فعالیتهای انقلابی علیه رژیم پهلوی بود و این محیط تأثیر عمیقی بر شکلگیری شخصیت انقلابی او گذاشت.
تحصیلات و استعداد درخشان
تحصیلات ابتدایی را در دبستان "فردوسی" آبادان با رتبههای ممتاز به پایان رساند. در دوران دبیرستان، همزمان با تحصیل در رشته ریاضی-فیزیک در دبیرستان "رازی" آبادان، به فعالیتهای علمی و پژوهشی علاقهمند شد. در سال ۱۳۵۵ با کسب رتبه ممتاز در کنکور سراسری، در رشته فیزیک هستهای دانشگاه شیراز پذیرفته شد. دوران دانشجویی او مصادف با اوجگیری انقلاب اسلامی بود و همزمان با تحصیل، در توزیع اعلامیههای امام خمینی(ره) در شیراز و آبادان نقش فعالی داشت. پس از اخذ مدرک کارشناسی با رتبه ممتاز، تحصیلات تکمیلی خود را در دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد و در سال ۱۳۶۶ موفق به اخذ مدرک دکترای فیزیک هستهای از دانشگاه شهید بهشتی شد. پایاننامه او با عنوان "بررسی طیف انرژی نوترونهای سریع در واکنش D + Be" به عنوان یکی از پژوهشهای برجسته آن سالها شناخته شد.
فعالیتهای انقلابی
از سال ۱۳۵۶ به صورت جدی به صفوف مبارزان انقلابی پیوست. در آبادان، مسئولیت توزیع اعلامیههای امام خمینی(ره) در میان کارکنان شرکت نفت را بر عهده داشت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به عنوان عضو کمیته انقلاب اسلامی آبادان در برقراری امنیت شهر مشارکت فعال داشت. در سال ۱۳۵۸ با تأسیس جهاد سازندگی، به عنوان یکی از اولین اعضای این نهاد انقلابی در استان فارس مشغول به خدمت شد. در دوران دفاع مقدس، به عنوان نیروی پشتیبانی علمی در جبهههای جنوب حضور یافت و در طراحی و اجرای چندین عملیات مهم از جمله فتحالمبین و بیتالمقدس نقش مؤثری ایفا کرد. روحیه جهادی و انقلابی او باعث شد در همان جوانی مسئولیتهای مهمی در سازمانهای انقلابی بر عهده بگیرد.
تحصیلات تکمیلی و تخصص هستهای
پس از پایان جنگ تحمیلی، با جدیت بیشتری به تحصیلات دانشگاهی پرداخت. در سال ۱۳۸۱ موفق به اخذ دومین دکترای خود در رشته مهندسی هستهای از دانشگاه صنعتی امیرکبیر شد. تخصص اصلی او در زمینه "جداسازی ایزوتوپها با استفاده از فناوری لیزر" بود که از حساسترین و پیشرفتهترین حوزههای فناوری هستهای محسوب میشود. در این دوران، علاوه بر تحصیل، به عنوان پژوهشگر ارشد در پروژههای محرمانه هستهای کشور مشارکت داشت. مقالات علمی او در زمینه فیزیک پلاسما و فناوری لیزر در معتبرترین مجلات بینالمللی منتشر شد و مورد توجه جامعه علمی جهان قرار گرفت.
فعالیتهای دانشگاهی
از سال ۱۳۷۲ به عنوان عضو هیئت علمی دانشکده فیزیک دانشگاه امام حسین(ع) مشغول به کار شد. در این دانشگاه علاوه بر تدریس دروس تخصصی فیزیک هستهای، مسئولیتهای مدیریتی متعددی از جمله ریاست گروه فیزیک و معاونت پژوهشی دانشکده را بر عهده گرفت. روش تدریس او که ترکیبی از نظریه و عمل بود، مورد استقبال ویژه دانشجویان قرار میگرفت. در سال ۱۳۸۶ به پاس خدمات علمی برجسته، از سوی رئیسجمهور وقت به عنوان استاد نمونه کشوری انتخاب شد. او نقش کلیدی در راهاندازی آزمایشگاههای پیشرفته فیزیک هستهای و مرکز تحقیقات لیزر دانشگاه امام حسین(ع) داشت.
مسئولیت در سازمان انرژی اتمی
در بهمن ۱۳۸۹ با حکم رئیسجمهور وقت به عنوان معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی منصوب شد. دوران مسئولیت او مقارن با شدیدترین تحریمهای بینالمللی علیه برنامه هستهای ایران بود. تحت مدیریت او، ایران به چرخه کامل سوخت هستهای دست یافت و سانتریفیوژهای نسل جدید با نام "ایران۱۴۴" طراحی و ساخته شد. پیشبرد پروژه نیروگاه بوشهر و راهاندازی مجتمع سوخت هستهای اصفهان از دیگر دستاوردهای مهم دوران مسئولیت او بود. او با درایت و تدبیر توانست کشور را از بحران تحریمها عبور دهد و برنامه هستهای ایران را با قدرت ادامه دهد.
ترور نافرجام
در ۸ آبان ۱۳۸۹، همزمان با شهادت شهید مجید شهریاری، دکتر عباسی نیز هدف سوءقصد تروریستی عوامل موساد قرار گرفت. در این حادثه که در میدان دانشجوی تهران رخ داد، با انفجار بمبای که به خودروی او متصل شده بود، به شدت مجروح شد اما به لطف خداوند جان سالم به در برد. این ترور که بخشی از طرح جامع ترور دانشمندان هستهای ایران بود، نشاندهنده اهمیت نقش او در پیشرفت علمی کشور بود. پس از این حادثه، با روحیهای قویتر به خدمت خود ادامه داد و هرگز از مواضع انقلابی خود کوتاه نیامد.
فعالیتهای مجلس شورای اسلامی
در انتخابات مجلس یازدهم در سال ۱۳۹۸، با کسب بیش از ۷۰ درصد آرا از حوزه انتخابیه کازرون و کوهچنار به مجلس شورای اسلامی راه یافت. در مجلس، ریاست کمیسیون انرژی را بر عهده گرفت و در این نقش، نظارت دقیقی بر برنامههای انرژی کشور اعمال میکرد. از مهمترین اقدامات او در مجلس میتوان به تصویب "طرح توسعه انرژیهای هستهای صلحآمیز" و "طرح خودکفایی در تولید سوخت هستهای" اشاره کرد. حضور او در مجلس باعث شد تجربیات ارزشمند علمی و اجراییاش در خدمت قانونگذاری کشور قرار گیرد.
ویژگیهای اخلاقی و مدیریتی
با وجود مسئولیتهای مهم اجرایی و علمی، همواره زندگی ساده و مردمی داشت. همکارانش از او به عنوان فردی متواضع، خوشبرخورد و دلسوز یاد میکنند که هیچگاه تکبر به خود راه نمیداد. در مدیریت علمی خود به جوانگرایی و اعتماد به نیروهای متخصص اعتقاد راسخ داشت. روحیه جهادی و مقاومت او در برابر فشارها و تحریمهای بینالمللی زبانزد بود. ایمان راسخ به راه انقلاب و ولایت فقیه از ویژگیهای بارز این شهید بزرگوار بود. دانشجویانش تعریف میکنند که چگونه با وجود مشغلههای فراوان، وقت کافی برای راهنمایی و مشاوره به آنان میگذاشت.
دستاوردهای علمی
طراحی و توسعه سانتریفیوژهای پیشرفته غنیسازی اورانیوم، مشارکت در پروژه نیروگاه بوشهر و تحقیقات پیشگامانه در زمینه کاربردهای پزشکی انرژی هستهای از جمله دستاوردهای علمی او بود. تألیف ۴ کتاب مرجع در زمینه فیزیک هستهای و انتشار بیش از ۸۰ مقاله علمی در مجلات معتبر بینالمللی، گواهی بر عمق دانش و تعهد علمی اوست. تحقیقات او در زمینه فیزیک پلاسما و فناوری لیزر، پایهگذار بسیاری از پروژههای پیشرفته در کشور شد. مقالات علمی او در زمینه جداسازی ایزوتوپها هنوز در دانشگاههای معتبر جهان مورد استناد قرار میگیرد.
میراث علمی و فرهنگی
امروز، دهها دانشمند جوان در مراکز علمی و هستهای کشور مشغول فعالیت هستند که شاگرد مستقیم یا غیرمستقیم دکتر عباسی بودهاند. فناوریهای بومی هستهای که با مشارکت او توسعه یافتهاند، همچنان در خدمت پیشرفت علمی کشور قرار دارند. دانشگاه امام حسین(ع) که سالها در آن تدریس کرد، امروز به یکی از قطبهای علمی کشور تبدیل شده است. روشهای آموزشی و مدیریتی او امروز در بسیاری از مراکز علمی کشور به کار گرفته میشود. نام او بر تالارها و آزمایشگاههای علمی بسیاری در کشور نقش بسته است.
شهادت
در سحرگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، منزل مسکونی دکتر عباسی در تهران مورد حمله موشکی مستقیم رژیم صهیونیستی قرار گرفت. در این حمله تروریستی، این دانشمند برجسته هستهای به همراه همسر فداکارش خانم زهرا نعمتی به شهادت رسیدند. پیکر پاک این شهید بزرگوار پس از تشییعی با شکوه با حضور مردم و مسئولان ارشد کشور، در امامزاده صالح تجریش به خاک سپرده شد. شهادت او موجی از اندوه و همبستگی ملی را در پی داشت و نشان داد که دشمنان از پیشرفت علمی ایران هراس دارند. امروز شاگردان و همکارانش راه او را با قدرت بیشتری ادامه میدهند و هر روز برگی جدید به کتاب پیشرفت علمی کشور میافزایند.
خانواده و فرزندان
دکتر عباسی در سال ۱۳۶۴ با خانم زهرا نعمتی از خانوادههای متدین آبادانی ازدواج کرد. ثمره این ازدواج سه فرزند به نامهای سید حسین، سید محمد و فاطمهسادات بود. همسرش که خود دانش آموخته رشته شیمی بود، همواره در تمام مراحل زندگی پشتیبان فداکار او بود. فرزندان او همگی در رشتههای علمی تحصیل کردهاند و راه پدر را در پیشرفت علمی کشور ادامه میدهند. خانواده او نمونهای از یک خانواده انقلابی و علمی بودند که در سادهزیستی و تقوا زبانزد خاص و عام بودند.
جوایز و نشانهای علمی
در طول دوران فعالیت علمی خود، موفق به دریافت جوایز متعددی شد که از جمله میتوان به "جایزه پژوهشگر برتر کشور" در سال ۱۳۸۲، "نشان عالی دانش" در سال ۱۳۸۵ و "جایزه بینالمللی صلح علمی" در سال ۱۳۹۵ اشاره کرد. از سوی مقام معظم رهبری نیز چندین بار مورد تقدیر قرار گرفت و در سال ۱۳۹۸ به دریافت "نشان خدمت" نائل آمد. این جوایز نشاندهنده عظمت خدمات علمی و انقلابی این شهید بزرگوار است.
تألیفات و آثار علمی
از دکتر عباسی علاوه بر مقالات علمی متعدد، چندین کتاب ارزشمند به جای مانده است که از جمله میتوان به "مبانی فیزیک پلاسما" (۱۳۷۸)، "فناوری لیزر در جداسازی ایزوتوپها" (۱۳۸۳)، "انرژی هستهای و توسعه پایدار" (۱۳۸۹) و "خودکفایی علمی؛ آرمان یا واقعیت" (۱۳۹۷) اشاره کرد. این کتابها امروز به عنوان منابع درسی در بسیاری از دانشگاههای کشور تدریس میشوند.
دیدگاههای علمی و انقلابی
دکتر عباسی همواره بر سه اصل "علم نافع"، "استقلال علمی" و "اخلاق پژوهشی" تأکید داشت. معتقد بود پیشرفت علمی باید در خدمت مردم و استقلال کشور باشد. در عین حال به تعاملات علمی بینالمللی با حفظ منافع ملی اعتقاد داشت. دیدگاه او درباره انرژی هستهای این بود که ایران باید به چرخه کامل فناوری هستهای دست یابد تا بتواند از این فناوری در زمینههای صلحآمیز استفاده کند.
سخن پایانی: میراث جاودان یک شهید دانشمند
شهید دکتر فریدون عباسی دوانی نه فقط یک دانشمند برجسته هستهای، بلکه الگویی کامل از "عالم مجاهد" بود که علم را با ایمان، و دانش را با تقوا درآمیخت. زندگی پربار او گواهی زنده بر این حقیقت است که میتوان در اوج پیشرفت علمی، در مسیر انقلاب و ارزشهای اسلامی گام برداشت. از محلههای محروم آبادان تا آزمایشگاههای پیشرفته هستهای، مسیر زندگی او سرشار از درسهای ناب انسانی و اسلامی بود.
علمی که در خدمت مردم بود: تمام تحقیقات و تلاشهای علمی شهید عباسی یک ویژگی مشترک داشت؛ خدمت به مردم و تقویت اقتدار ملی. او همواره تأکید میکرد: "علمی ارزشمند است که گرهای از مشکلات مردم بگشاید و مایه عزت کشور شود." این نگاه او باعث شد تا انرژی هستهای را نه به عنوان یک ابزار قدرتطلبی، بلکه به عنوان فناوریای برای توسعه پزشکی، کشاورزی و صنعت کشور دنبال کند.
استقامت در برابر فشارها: دوران مسئولیت او در سازمان انرژی اتمی مصادف با شدیدترین تحریمها و فشارهای بینالمللی بود. اما او با ایمانی راسخ و روحیهای شکستناپذیر، نه تنها از برنامههای هستهای کشور عقبنشینی نکرد، بلکه ایران را به جایگاهی رساند که امروز به یکی از کشورهای پیشرو در فناوری هستهای تبدیل شده است. جمله معروف او که میگفت: "تحریم برای ما فرصت شد تا به خودباوری برسیم"، امروز به شعار علمی کشور تبدیل شده است.
معلم اخلاق و انسانیت: با وجود تمام مسئولیتهای مهم اجرایی، هرگز از تدریس و تربیت دانشجویان غافل نشد. شاگردانش به یاد دارند که چگونه در سختترین شرایط کاری، وقت برای راهنمایی پایاننامهها و پاسخ به سؤالات علمی آنان میگذاشت. رفتار متواضعانه و برخورد محبتآمیز او با همه، از کارمند ساده تا دانشمند ارشد، درس بزرگی در اخلاق علمی بود.
وفاداری به آرمانها: از روزهای مبارزه با رژیم ستمشاهی تا آخرین لحظات زندگی، در مسیر انقلاب اسلامی ثابتقدم ماند. ترور نافرجام، تحریمها، فشارهای بینالمللی و تمام سختیها نتوانست او را از این مسیر منحرف کند. این استقامت او امروز به الگویی برای جوانان انقلابی تبدیل شده است.
شهادت؛ تکمیل کننده مسیر: چگونه میتوان باور کرد که دانشمندی که سالها با دشمنان علمی کشور مبارزه کرد، در نهایت توسط همان دشمنان به شهادت برسد؟ شهادت او حلقه آخر از زندگی پربرکتش بود و ثابت کرد که مسیر علم و جهاد در راه خدا، به یک نقطه ختم میشود؛ شهادت.
امروز نام شهید عباسی بر تارک پیشرفت علمی کشور میدرخشد. دانشگاهها، پژوهشگاهها و مراکز علمی کشور با الهام از روحیه علمی و جهادی او به راه خود ادامه میدهند. جوانان ایران به او مینگرند و میآموزند که میتوان دانشمند برجستهای بود و در عین حال متعهد و انقلابی ماند.
وصیت او به جوانان که در آخرین مصاحبهاش گفته بود: "جوانان عزیز! بدانید که آینده این کشور در گرو دانش و ایمان شماست. علم بیایمان و ایمان بیعلم، هر دو ناقص هستند. شما باید هم در آزمایشگاهها بدرخشید و هم در میدانهای ایثار و شهادت"، امروز چراغ راه نسل جوان انقلابی است.
آری، شهید عباسی رفت اما:
· علمش در مقالات و کتابها ماندگار شد
· اخلاقش در خاطرات شاگردان و همکاران زنده است
· ایمانش در ثمرههای برنامه هستهای کشور تجلی یافت
· شهادتش در تاریخ انقلاب اسلامی ثبت شد
"رحمت خدا بر این شهید بزرگوار که با زندگی خود ثابت کرد میتوان هم دانشمند برجستهای بود و هم سرباز فداکاری برای انقلاب. راهش پررهرو و نامش جاودان باد