سید امیرحسین فقهی
شهید دانشمند دکتر سید امیرحسین فقهی (۱۳۵۷ شیراز _ ۱۴۰۴ تهران) ، از دانشمندان هستهای بود که در بامداد ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، منزل مسکونی وی در تهران هدف حمله موشکی رژیم صهیونیستی قرار گرفت و منجر به شهادت ایشان شد.
زندگی نامه
سید امیرحسین فقهی در ۲۰ شهریور ۱۳۵۷ در شیراز به دنیا آمد. او در خانوادهای متدین و فرهنگدوست پرورش یافت و از همان کودکی، استعداد و علاقهاش به علوم دقیقه نمایان بود.
دوران دبیرستان را در مدرسه تیزهوشان علامه حلی شیراز گذراند.
در سال آخر دبیرستان، در المپیاد فیزیک کشور رتبه کسب کرد و این موفقیت، مسیر تحصیلی او را مشخص نمود. علاقه خاص او به انرژی هسته ای از همین دوران شکل گرفت و همیشه معتقد بود ایران باید در این فناوری استقلال کامل داشته باشد.
با رتبه برتر کنکور در سال ۱۳۷۵ وارد دانشگاه ارومیه شد. در دوران دانشجویی علاوه بر تحصیل ممتاز، به فعالیت های علمی-پژوهشی می پرداخت. مسئول انجمن علمی فیزیک دانشگاه بود و سمینارهای متعددی درباره کاربردهای صلح آمیز انرژی هسته ای برگزار می کرد. پایان نامه کارشناسی او با موضوع "بررسی روش های تشخیص پزشکی با پرتوهای هسته ای" به عنوان پایان نامه برتر دانشگاه انتخاب شد.
این دوره چهار ساله برای او بسیار پربار بود. علاوه بر کسب معدل الفا، در کنفرانس های ملی متعددی شرکت کرد. مقاله ای درباره "کاربرد پرتوهای گاما در درمان سرطان" نوشت که در همایش فیزیک پزشکی کشور تقدیر شد. اساتیدش به او پیشنهاد ادامه تحصیل در بهترین دانشگاه های کشور را دادند. در این دوران بود که به اهمیت توسعه فناوری هسته ای برای پیشرفت کشور پی برد و عهد بست در این مسیر گام بردارد.
با قبولی در دانشگاه صنعتی امیرکبیر، زندگی جدیدی را در تهران آغاز کرد. در خوابگاه دانشگاه سکونت داشت و تمام وقت خود را به تحقیق و مطالعه اختصاص می داد. همزمان با تحصیل، در سازمان انرژی اتمی نیز به عنوان پژوهشگر همکار فعالیت می کرد. این دوره، آشنایی او با شهیدان هسته ای مانند شهید شهریاری و احمدی روشن بود که تأثیر عمیقی بر مسیر علمی و انقلابی او گذاشت.
تحقیقات او در مقطع ارشد بر روی "بهینه سازی مصرف سوخت در راکتورهای هسته ای" متمرکز بود. این پژوهش راهکارهای نوینی برای افزایش بازدهی نیروگاه های هسته ای ارائه می داد. نتایج کار او چنان قابل توجه بود که در چندین مجله معتبر بین المللی منتشر شد.
پس از فراغت از ارشد، بلافاصله در مقطع دکتری همان دانشگاه پذیرفته شد. موضوع رساله دکتری او "طراحی سیستم های نوترون رادیوگرافی صنعتی" بود که چالش های فنی بسیاری داشت. در این دوره، روزانه 16 ساعت کار می کرد و گاهی حتی شب ها را در آزمایشگاه می گذراند.
فرصت مطالعاتی در سرن این فرصت طلایی در سال ۱۳۸۶ برای او فراهم شد. در مدت اقامت در سوئیس، روی پروژه های پیشرفته فیزیک ذرات کار کرد. با وجود پیشنهادات مالی جذاب برای ماندن در اروپا، عاشقانه به ایران بازگشت.
با بازگشت به ایران، تمام همت خود را صرف بومی سازی دانش کسب کرده کرد. در سازمان انرژی اتمی مسئولیت های مهمی به او سپرده شد. همزمان، در دانشگاه به تدریس مشغول بود و شاگردان بسیاری تربیت کرد. معتقد بود "استقلال علمی ایران باید با نیروی داخلی محقق شود." در این دوره، چندین پروژه مهم تحقیقاتی را با حداقل امکانات و حداکثر خلاقیت به سرانجام رساند.
جلسه دفاع او در سال ۱۳۸۷ یکی از به یادماندنی ترین جلسات دانشگاه امیرکبیر بود. هیئت داوران متشکل از اساتید برجسته کشور، کار او را "انقلابی در تصویربرداری صنعتی با پرتو" توصیف کردند. نتایج این پژوهش در صنایع نفت، گاز و نیروگاه های هسته ای کاربرد گسترده ای یافت. پس از این موفقیت، چندین شرکت خارجی برای خرید حق امتیاز اختراعش ابراز تمایل کردند که او نپذیرفت.
در سال ۱۳۸۹ با یکی از فارغ التحصیلان نخبه رشته فیزیک ازدواج کرد. و حاصل این ازدواج دو فرزند بود
فعالیت ها
شروع تدریس
از سال ۱۳۸۷ در دانشگاه شهید بهشتی مشغول به تدریس شد. روش تدریس او بسیار متفاوت بود؛ بیشتر بر حل مسئله و کار عملی تأکید داشت.
مقاله ISI
مقاله او در سال ۱۳۸۸ در ژورنال معتبر Nuclear Engineering and Design منتشر شد. این مقاله که حاصل سه سال تحقیق مستمر بود، روش نوینی برای افزایش ایمنی راکتورها ارائه می داد. انتشار این مقاله، نام او را در محافل علمی بین المللی مطرح کرد. در طول سال های بعد، هر مقاله او راهگشای تحقیقات جدیدی در حوزه مهندسی هسته ای شد.
ارتقا به دانشیاری
در سال ۱۳۹۲ به درجه دانشیاری ارتقا یافت. در همین سال، مدیریت گروه مهندسی هسته ای را بر عهده گرفت. تحت مدیریت او، این گروه به یکی از قطب های علمی کشور تبدیل شد. پروژه های صنعتی متعددی با شرکت های داخلی تعریف کرد تا دانشجویان با مسائل واقعی صنعت آشنا شوند.
همکاری با سازمان انرژی اتمی
از سال ۱۳۹۳ به عنوان مشاور ارشد فنی در پروژه های حساس سازمان انرژی اتمی فعالیت می کرد. در طراحی بخش هایی از نیروگاه بوشهر نقش داشت. در این دوره، چندین فناوری حساس را بومی سازی کرد که پیش از این فقط در اختیار چند کشور محدود بود.
طراحی فلومتر دو فازی
در سال ۱۳۹۴ موفق به طراحی دستگاهی شد که می توانست همزمان جریان گاز و مایع را در لوله های صنعتی اندازه گیری کند. این اختراع که حاصل پنج سال تحقیق بود، تحولی در صنایع نفت و گاز ایجاد کرد. شرکت های داخلی بسیاری از این فناوری بهره بردند و وابستگی به خارج را کاهش داد. این پروژه نمونه بارزی از ارتباط دانشگاه با صنعت در کارنامه اوست.
ثبت اولین اختراع
دستگاه سنجش چگالی با پرتو گاما در سال ۱۳۹۵ به نام او ثبت شد. این دستگاه که با حداقل امکانات ساخته شده بود، دقتی معادل نمونه های خارجی داشت. در مراکز پالایشگاهی کشور نصب شد و سالانه میلیون ها دلار صرفه جویی ارزی به همراه آورد.
ارتقا به استادی
در سال ۱۳۹۵ به عنوان جوان ترین استاد دانشگاه شهید بهشتی شناخته شد. در این دوره، علاوه بر تدریس و تحقیق، مسئولیت های اجرایی بسیاری بر عهده گرفت. راه اندازی آزمایشگاه های پیشرفته، جذب دانشجویان نخبه و ارتباط با مراکز علمی بین المللی از دستاوردهای او در این سال ها بود.
افتخارات و جوایز علمی
- استاد نمونه کشوری (۱۳۹۸)
- پژوهشگر برتر دانشگاه شهید بهشتی (۱۳۸۹ و ۱۳۹۴)
- مدرس نمونه دانشگاه شهید بهشتی (۱۳۹۰)
- رتبه دوم پژوهشهای کاربردی در جشنواره خوارزمی (۱۳۸۸)
- رتبه اول جشنواره جوان خوارزمی (۱۳۹۲)
- محقق برتر سازمان انرژی اتمی (۱۳۹۵)
- پژوهشگر نمونه وزارت علوم (۱۳۹۶)
دستاوردهای علمی و اختراعات
- طراحی و ساخت فلومترهای دو فازی گاز-مایع
- اختراع دستگاه سنجش چگالی با پرتو گاما
- طراحی سیستم نوترون رادیوگرافی صنعتی
- تولید پلیمرهای مقاوم در برابر شعله
- ساخت باتری رادیوایزوتوپی با تیرک خودنوسانی
- توسعه فولادهای خودترمیم شونده
- طراحی نرم افزار مدیریت سوخت راکتورها
- سیستم عیب یابی برج های تقطیر با پرتو گاما
مسئولیت های اجرایی
- معاون سازمان انرژی اتمی ایران
- رئیس پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای
- عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
- مدیر گروه مهندسی هسته ای
- عضو هیأت تحریریه فصلنامه فناوری هسته ای
- مشاور فنی پروژه نیروگاه بوشهر
- مسئول پروژه های پرتودهی صنعتی
شهادت
در بامداد ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، منزل مسکونی وی در تهران هدف حمله موشکی رژیم صهیونیستی قرار گرفت. این حمله که بخشی از یک عملیات تروریستی گسترده علیه دانشمندان هسته ای ایران بود، منجر به شهادت ایشان و پنج دانشمند برجسته دیگر شد.